Gençlik Düzeyinde Yemen Raporu

Yemen, Arap Yarımadası'nın güneybatı ucunda, Kızıldeniz'i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu'na bağlayan Babülmendep Boğazı'nın kıyısında yer almaktadır. Asya, Afrika ve Avrupa arasındaki deniz ticaretinin önemli bir kısmı bu boğazdan geçtiği için Yemen'de yaşanan gelişmeler, ülke sınırlarını aşan sonuçlar doğurmaktadır. Nitekim 2023 sonrasında Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar, küresel tedarik zincirlerini ve deniz taşımacılığı maliyetlerini doğrudan etkilemiştir. Öte yandan ülke, 2014'ten bu yana fiilen farklı otoriteler arasında bölünmüş durumdadır. Kuzeyde Husi hareketi, güneyde uluslararası alanda tanınan hükümet ve Güney Geçiş Konseyi gibi aktörlerin varlığı, Yemen'i bölgesel güç rekabetinin de merkezine yerleştirmiştir.

Türkiye açısından Yemen, tarihî derinliği olan bir coğrafyadır. Osmanlı Devleti 16. yüzyılda bölgeye, Portekiz'in Kızıldeniz'e ulaşarak Mekke ve Medine'yi tehdit etmesini önlemek amacıyla gelmiş ve Yemen'i uzun süre kutsal toprakların güney kapısı olarak görmüştür. Bu ortak geçmiş, iki toplum arasındaki bağların bugün de canlı kalmasını sağlamaktadır. Türkiye'nin insani yardım kuruluşları aracılığıyla sahadaki varlığı da bu ilişkinin güncel bir yansımasıdır.

Bu rapor, 12 Eylül tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen "Gençlik Düzeyinde Yemen Brifingi"nin bir çıktısıdır. Program, Yemen Cumhuriyeti Eski Başbakan Yardımcısı Sayın Abdullah Muhsin El-Akva'nın katılımıyla, Platform Başkanımız Muhammed Asım Akduman'ın moderatörlüğünde gerçekleştirilmiştir. Milletvekili, Elektrik ve Su Bakanı ve Başbakan Yardımcısı olarak Yemen'in son otuz yılındaki pek çok kritik süreçte görev alan El-Akva, brifingde ülkenin yakın tarihine ve güncel durumuna ilişkin birinci elden tanıklıklarını paylaşmıştır.

Rapor hazırlanırken brifingin kaydı ve transkripti temel alınmış, aktarılan bilgiler ekibimizin yaptığı araştırmalar ve uluslararası kuruluşların raporlarıyla desteklenmiştir. Konuşmacının kişisel değerlendirmeleri ve tanıklıkları metin içinde ona atfedilerek aktarılmış, bu değerlendirmelerin her zaman Platformumuzun görüşünü yansıtmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu yaklaşımla, hem bir devlet adamının bakış açısını kayda geçirmek hem de okuyucuya meseleyi farklı yönleriyle değerlendirebileceği bir çerçeve sunmak amaçlanmıştır.

Rapor yedi bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Osmanlı döneminden 1994 iç savaşına uzanan tarihsel arka plan ele alınmaktadır. İkinci bölümde Yemen'deki yerel ve bölgesel aktörler incelenmektedir. Üçüncü bölüm Husi hareketinin yükselişini, Sana'nın düşüşünü ve 2015 sonrasındaki askerî müdahaleyi konu almaktadır. Dördüncü bölümde 2025 yılındaki Hadramut krizi, beşinci bölümde Kızıldeniz ve Babülmendep krizi değerlendirilmektedir. Altıncı bölüm ülkedeki insani durumu ve altyapı sorunlarını, yedinci bölüm ise Türk Dış Politikası ve Türkiye’nin Yemen İlişkilerini ele almaktadır. Rapor, genel bir değerlendirmenin yer aldığı sonuç bölümüyle tamamlanmaktadır.

GEDİP Eğitim ve Strateji Birimi